Hemelvaartsdag

Op Hemelvaartsdag of ‘s Heren Hemelvaart wordt binnen het christendom herdacht dat Jezus Christus is opgevaren naar God, Zijn Vader in de hemel, negenendertig dagen na Zijn opstanding uit de dood. De viering is onderdeel van de paascyclus en daarin telt Hemelvaartsdag als de veertigste paasdag.

Waar wordt het gevierd?

Hemelvaartsdag valt altijd op een donderdag, veertig dagen na Pasen en tien dagen vóór Pinksteren. Veel christenen zullen een kerkdienst of mis bezoeken. In de volgende Europese landen is Hemelvaartsdag op donderdag een officiële feestdag: België, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, IJsland, Liechtenstein, Luxemburg, Monaco, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Portugal, Zweden en Zwitserland. In Portugal wordt deze dag in de volksmond Quinta-Feira da Ascensão (Hemelvaartsdonderdag) genoemd in plaats van de officiële benaming: A Festa da Ascensão (het feest van de Hemelvaart). In andere landen (bijvoorbeeld Hongarije, Italië en Polen) viert men de Hemelvaart op de zondag zeven dagen voor Pinksteren.

Dauwtrappen

Hemelvaartsdag is tevens het feest van de
Christelijke Arbeidersbeweging. Men herdenkt dan dat in 1891 de pauselijke encycliek over sociale rechtvaardigheid, Rerum Novarum, werd afgekondigd. Vermoedelijk stonden vroeger mensen op Hemelvaartsdag al om drie uur ‘s nachts op om zingend en blootsvoets op het gras te dansen. Daar zou de term dauwtrappen vandaan komen. De dauw op het gras zou een zuiverende werking hebben en zou terug te voeren zijn op een heidens gebruik om het meifeest of de heropleving van de natuur te vieren.

 

Paaskaars

De paaskaars blijft gedurende heel de paastijd tot en met het hoogfeest van Pinksteren branden bij elke liturgische viering. Hierdoor wordt sterker de eenheid van heel de paastijd benadrukt. De diepste betekenis van het Hemelvaartsfeest is dezelfde als deze van het verrijzenisfeest. Christus’ hemelvaart is geen afscheid, het is het feest van zijn blijvende aanwezigheid onder ons als de verheerlijkte Heer.

 

Uitleg

Volgens de traditionele uitleg in het christelijke geloof ging Jezus terug naar de hemel om te zitten aan de rechterhand van God de Vader. Daarmee wordt uitgedrukt dat Christus de wereld meeregeert. Christus is dus op mens en wereld betrokken, vanuit de hemel naar de aarde. Maar er is ook de beweging andersom: Christus is ook de hogepriester die de zaak van de mensen bij God bepleit. Jezus’ hemelvaart maakte de weg vrij voor de uitstorting van de Heilige Geest, wat herdacht wordt op Pinksteren. Bovendien zal Jezus bij de wederkomst terugkomen naar de aarde, om het Laatste Oordeel uit te voeren.

 

Wat is Hemelvaart nu werkelijk?

In de christelijke traditie wordt verschillend gedacht over de precieze voorstelling van zaken bij de hemelvaart. Overheersend is de opvatting van onder anderen Augustinus dat de hemel een ruimtelijk begrip is en Jezus dus met zijn lichaam daarnaartoe is gegaan. Luther dacht er anders over. De hemel waar Christus naartoe ging zou geen ruimte zijn, waarin hij ‘opgesloten’ zou zitten, maar hij is lichamelijk alomtegenwoordig geworden. Na de opstanding had Jezus immers een ‘verheerlijkt lichaam’. Deze opvatting is ook te vinden in de avondmaalsopvatting van Luther: Christus is óók in brood en wijn.

Zwingli en Calvijn volgden Augustinus in de mening dat het lichaam van Christus ruimtelijk naar de hemel is gegaan. En als Christus daar is, kan hij niet terug naar het vergankelijke. Zijn tegenwoordigheid bij de gelovigen moet dan in geestelijke zin worden opgevat, evenals in het brood en de wijn van het avondmaal. Beiden zijn van mening dat de hemelvaart niet betekent dat Christus weg is, ook al is hij uit zicht van de discipelen geraakt. De wijze waarop Christus onder en in de mensen is, verschilt.

Moderne theologie

In de moderne theologie houdt men rekening met het feit dat de voorstelling van de hemelvaart behoort tot een verouderd wereldbeeld en slechts gebaseerd is op één auteur binnen het Nieuwe Testament. Men vat de viering van de hemelvaart dan op als de veraanschouwelijking van niet-aanschouwelijke uitspraken over de verhoging van Christus. Met de hemelvaart wordt dus een aspect van Pasen naar voren gehaald.

Lokale gebruiken

België: in Brugge vindt jaarlijks op Hemelvaartsdag de Heilig-Bloedprocessie plaats. Deze werd in 2015 echter afgelast vanwege slecht weer. Er werd hevige regenval verwacht.

Nederland: Eind twintigste eeuw kreeg deze dag steeds meer een commercieel karakter. Ambtenaren en veel andere werknemers hebben een verplichte vrije dag. Dauwtrappen is een traditioneel gebruik dat verbonden is met Hemelvaartsdag.

In veel plaatsen worden jaarlijks terugkerende evenementen georganiseerd zoals het Breda Jazz Festival, Dauwpop in Hellendoorn, het Nederlands jongleerfestival en verschillende boekenmarkten, jaarmarkten en braderieën. In Hoek van Holland wordt het strandseizoen geopend. Er is daar dan een braderie en in strandtenten is live muziek. Deze dag is door de ANWB gedoopt tot Nationale Stoomtreindag.

Gerard Bol (met dank aan Wikipedia als bron).